‘Araf Çağı’: Hegemonya sonrası dönem

1990’dan 2025/2050’ye kadar olan dönemde çok büyük ihtimalle, barış, istikrar ve meşruiyet kıtlığı çekilecektir. Bunun nedeni kısmen, dünya sisteminin hegemonik gücü olan ABD’nin zayıflamasıdır. Ancak asıl neden bir dünya sistemi olarak dünya sistemindeki krizdir.
Amerikalı ünlü sosyolog ve dünya sistemleri analisti Immanuel Wallerstein’ın bu kehaneti/öngörüsü, dünya sisteminde yaklaşık yarım yüzyıl (1945-1990) süren ABD hegemonyasının nihayete erdiğini kaydetmektedir. Ona göre, bu hegemonya ve/ya ‘umut çağı’ -çoğunlukla sahte umutlar da olsa- sona ermiştir. ‘Umut çağı’ yerini istikrarsızlığın, düzensizliğin, güvensizliğin ve tekinsizliğin egemen olduğu bir çağa ‘araf çağına’ bırakmıştır. Dünya sistemi tarihi açısından görece kısa dönemlere tekabül eden hegemonya dönemleri, sonrasında ortaya çıkan istikrarsızlıklara bağlı olarak meşruiyet yoksunluğu çekilen dönemler olmuştur.
Bu dönemler, bizatihi ‘güç tekelleşmesini’ tahkim edici unsurların kaçınılmaz biçimde kurulu sistemi çökerttiği dönemlerdir. Hegemonik iktidar ideolojisinin (kapitalizm) ve onu meşrulaştıran politikaların çözüldüğü bir dönemdir. Bu çağ, küresel emperyal sistemin çöküş sürecinin ortaya çıkardığı ağır hasarı onarma çabasında olan ‘alt-emperyalist güçlerin’ çaresizlik çağıdır. Bu hegemonyayı tahkim etmeye çabalayan ‘meşru’ güçlerin aymazlıkla iki yüzlü duruşlarını sergiledikleri çağdır.
Hegemonya sonrası dönemlerde ortaya çıkan bu siyasal düzen/sizlik ve küresel politik karmaşa, beraberinde yeni eksenlerin-merkezlerin doğumuna tanıklık eder. Çöküş süreçleri, yeni bir sistemsel düzenin doğumuna imkân verir. Tarihin çevrimsel bir döngüsellik içinde tecelli ettiği bu doğurgan zamanlar, yeni inşaların çağıdır. Tarihsel ritmin dışına taşan bu yeni çağ dinamiği kendisini, çöküşlere eşlik eden yükselişler olarak tebarüz ettirir. İktidar tekelleşmelerinin çözüldüğü bu tarihsel anlar, sistemsel yenilenmenin doğum zamanlarıdır. Can havliyle tedarik ve tahkim edilmeye çalışılan askerî kapasite artırımı vb. önlemler, geri dönüşsüz akış karşısında çaresizdir.
Bu çağ, Kant’ın ‘daimi barışı’ temin ve tesis etme adına ‘devletlerin gönüllü birlik oluşturma’ tahayyülünün bir kez daha idealitesinden koparıldığı kurumsal hayal kırıklığına dönüşüm çağıdır. Bireyi, ‘dünya vatandaşı’ olarak tasarlayan kamusal hukuk tasavvurunun yok edildiği çağdır. Çağların benzer kurucu ideallerini yıkıma uğratan bu âraf çağı, toplumsal bünyeyi ve tarihsel hafızayı ifsat eden derin hayal kırıklıklarının çağıdır. ‘Umut çağında’ yeşeren ‘kozmopolitan demokrasi’ tasarımının (Nussbaum) yokluğa mahkûm olduğu çağdır. Bu, ötekileştirici ve hatta düşmanlaştırıcı güvensiz siyasal sistemlerin ve toplumsal düzenlerin hak ve özgürlükleri haleldar ettiği bir kapanma çağıdır.
Bu toz bulutu içinde varoluş/beka mücadelesi veren Türkiye, çok boyutlu küresel kuşatma altındadır. İşgali hedefleyen bu asimetrik kuşatmanın en ağır hamlesi, kuşkusuz 15 Temmuz FETÖ darbe girişimi olmuştur. Bu yıkıcı hamleyi milletiyle bütünleşmiş bir siyasi irade ile bertaraf eden Türkiye, farklı fazlarda ve boyutlarda sürdürülen kuşatmayı kırma mücadelesini birden çok cephede sürdürüyor. Türkiye, faşizan darbe girişiminin elebaşlarını himaye eden sözde müttefik ülkelerin açık hedefi durumundadır. İçinde bulunduğumuz hegemonya sonrası dönemde, ittifaklara ve birliklere ilişkin hiçbir yerleşik pozisyonun sürdürülebilir olmadığı aşikârdır. Zira çöküş süreci, devletlerarası sistemin yerleşik düzenin unsurları açısından bir yapıbozumuna yol açmıştır. Söz konusu sistemin kurumsal aygıtları (başta BM), idealitesini yitirmekle kalmamış itibarsızlık deryasına da gark olmuştur. Hegemonyanın meşruiyet açığını kapatmak üzere tasarlanmış olan bu kurumsal aygıtlar, çöküşü önleyebilmek bir yana hızlandıracaktır. Yıkıcı sistemsel kaosun ortaya çıkardığı savruk politikalar terör örgütleri ile kirli ittifaklar ve/ya taşeronlaştırıcı iş birlikleri doğurmuştur.
İçinde bulunduğumuz zaman dilimi, küreye egemen olan hegemonik düzenin sistemsel yıkımına yol açan ağır meşruiyet açığını giderecek yeni bir inşaya gebedir. ‘Eski dünya’, ‘üçüncü dünya’, ‘öteki dünya’ vd., bu yeni doğum sancılarının iniltisine kulak kesilmiş durumdadır.
Bütün bu dünyaların/coğrafyaların yürek atımı olan Türkiye, yeni umut çağının meşalesidir!
19.10.2017

Kadına yönelik şiddet ve modern cinsiyet rejimi

 
Modern endüstriyel kapitalist düzenin tarihî inşa süreci; üretim biçimleri, mülkiyet, bilgi teknolojileri, tüketim eğilimleri, kültürel kodlar, hukuk ve haklar düzeni, siyasal örgütlenme, ekonomik yapılanma vb. alanlarda yaşanan dönüşümlerle birlikte küreselleşen bir dünya var etmiştir. Küresel ölçekte dönüştürücü bir kültürel hegemonya kuran bu düzen, modern toplumlarda esaslı sosyolojik kırılmaları intaç etmiştir. Bu kırılma noktalarından birisini de ‘modern cinsiyet rejimi’ oluşturmuştur. Endüstri devrimi ile birlikte ortaya çıkan insan gücü (emek) ihtiyacı; kolonyalist Batı dünyasının üretmiş olduğu ‘şark dünyası’ tahayyülü; üretilen bu Avrupa-merkezci ve ötekileştirici dünya tasarımına izafe ettiği cinsiyet tahayyülü; bedenîlik üzerinden üretilen modern kadın imgesi vd. bu cinsiyet rejiminin süreçsel dinamiklerini ifade etmektedir. Bu ‘modern cinsiyet rejimi’, ne yazıktır ki, kadın hakları, özgürlük ve eşitlik taleplerini ve/ya söylemlerini kuramsal bir çerçeve ve eylemsel bir duruş olarak üreten kadın hareketlerine rağmen hegemonyasını sürdürmektedir.
Cinsiyetçi bir temelde üretilen bu iktidar örüntüleri üzerinden tanımlanan toplumsal cinsiyet rolleri ve beraberinde varlık bulan eril hegemonik düzen, bütün dünyada kadına yönelen şiddetin hem çeşitlenmesine ve hem de dramatik düzeyde artışına yol açmıştır. Bu doğrultuda ne yazık ki ağır bir trajediye dönüşen şiddet ve cinayet haberleri, ülke gündemimizi de kirletmeyi sürdürmektedir. Fiziksel, duygusal, cinsel ve ekonomik açıdan başta yaşam hakkı olmak üzere kadınların hak ve özgürlüklerini ihlal eden şiddet eylemlerinin bir sonucu olarak ortaya çıkan kadın cinayetlerindeki bu artış, ürkütücü bir boyuta ulaşmıştır.
Bir insan hakkı ihlali olarak kabul edilen kadına yönelik şiddetin önlenmesi amacıyla imzalanan sözleşmeler (BM, ‘Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi’; ve ‘Kadınlara Yönelik Şiddet ve Aile İçi Şiddetin Önlenmesi ve Bunlarla Mücadeleye İlişkin Avrupa Konseyi Sözleşmesi’ gibi) bu dramatik artışın önüne geçme noktasında yetersiz kalmaktadır. Hatta bu doğrultuda iç hukukumuzda düzenlenen ‘Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun’un da bu şiddet paranoyasını önleme noktasındaki yetersizliği ortadadır.
Her geçen gün farklı biçimleri ile toplumsal alanı kirleten bu şiddet sarmalının mağdur kitlesini kadınların yanı sıra çocuklarımız da oluşturmaktadır. Bu meselenin sadece hukuki tedbirlere indirgenerek çözümlenebileceği yönündeki tespitlerin ve önerilen tedbirlerin yetersizliği aşikârdır. O yüzden daha esaslı biçimde bu şiddet paranoyasını doğuran toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tasavvurlar, kadın bedenini metalaştıran eril tahakkümün kültürel kodları ve zihniyet biçimleri eleştirel biçimde etüt edilmelidir. Zira, örneğin üretilen erkek ve kadın bedeni imgeleri, sistematik biçimde şiddet kültürünü besleyen eril tahakkümü her geçen gün pekiştirmektedir.
Modernleşmenin üretmiş olduğu ve bir ‘iktidar teknolojisine’ dönüşen cinsiyet rejiminin kültür endüstrisince üretilen egemen bir kültürel koda ve yaygın bir küresel trende dönüşümünde uluslararası medya etkin bir rol üstlenmektedir. Medya, modern kültür endüstrisince üretilen cinsiyetçi dil ve değer dünyasının yerleşmesinde öncü kuvvet olmanın yanı sıra; çoğu zaman etik bir kaygı gözetmeksizin şiddet görüntülerinin yayımında gösterdiği duyarsızlıkla bu negatif rolünü pekiştirmektedir.
Türkiye’de kırdan kente göç, kentleşme, demografik fırsat penceresi, dinamik genç nüfusun artışı vd. faktörler, birçok alanda köklü sosyolojik dönüşümlere yol açmıştır. Bu minvalde modernleşme tecrübemiz ile geleneksel yapı arasında gerilimli dinamik bir ilişkinin varlığından söz edebiliriz. Bu dinamizm, aile sosyolojisi, toplumsal cinsiyet rolleri, erkek ve kadın imgesi konusunda yapısal dönüşümlere yol açmıştır. Söz konusu dönüşüm, geniş aile yapılanmaları içerisinde eğitici otoritenin çözülmesine açmış; ve onun yerini ikame edecek yeni bir durumun varlığı da mümkün olmamıştır. Kadına yönelik şiddetin önlenmesi sadedinde güçlü bir toplumsal bilinç inşa edilmesi adına formel ve informel öğrenim süreçleri etkinleştirilmelidir.

Orta Doğu siyaseti ve sözde referandum

Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY), 25 Eylül tarihinde Irak merkezî yönetiminin karşıt tutumuna, Irak Federal Mahkemesinin anayasaya aykırılık hükmüne ve yürütmenin durdurulmasına yönelik kararına rağmen sözde ‘bağımsızlık referandumunu’ gerçekleştirmiştir. Hukuki temelden ve siyasal meşruiyetten yoksun olan bu referandum kararına karşı başta Türkiye, bazı bölge ülkeleri ve uluslararası toplumun uyarılarını dikkate almayan IKBY, de facto bir durum ortaya çıkarmıştır.
Irak’ın yaklaşık 14 yıl önce (2003) başlayan işgali ile birlikte, etnik, dinî ve mezhebî temelde ortaya çıkan büyük ayrışmalar, çatışmalar ve neticesinde dökülen kanlar coğrafyayı daha derin bir kaosa sürüklemiştir. Dikkat çekici bir biçimde hemen hemen aynı dönemde (2004) kısa bir zaman aralığında örgütsel yapılanmasını tamamlayan ve büyük bir mali kaynağa sahip olan DEAŞ terör örgütü, bu yıkıcı kaosun ürünü olarak varlık bulmuştur. Böylece takriben 3 trilyon dolarlık bir maliyete erişen bu işgal harekâtının beşeri maliyeti ve bedeli, özellikle sivil yurttaşlar açısından oldukça trajik-travmatik bir tablo doğurmuştur.
Etno-dinî temelde zihinsel parçalanmayı tetikleyecek ve sosyolojik yarılmayı giderek derinleştirecek fay hatları ile ulus-devlet kimliği üzerinden bu coğrafyanın yeniden tanzimi gerçekleştirilmeye çalışılmaktadır. Bölgenin zengin enerji kaynaklarının yanı sıra jeo-politik ve jeo-stratejik öneminin motive ettiği çatışan küresel ilginin merkezi olan Orta Doğu coğrafyası, bu türden hamlelerle üretilen siyasi istikrarsızlık üzerinden kontrol edilmeye çalışılmaktadır. Orta Doğu coğrafyası, özellikle Irak ve Suriye üzerinden, tarihî, siyasi ve sosyolojik dokusunu yapıbozumuna uğratıcı nitelikteki küresel yıkım projelerinin vasatına dönüştürülmüştür.
Tarihsel kökenini 19. yüzyıl Avrupa’sının tarihsel dinamiklerine ve tecrübesine özgüleyebileceğimiz ‘uluslaştırma’ politikası ve ulus-devlet pratiği küreselleşen emperyal rekabetin manivelasına dönüşmüştür. Bütün boyutları ile asimilasyonu ve etno-dinî arınmayı stratejik siyaset pratiği olarak benimseyen bu politik yapılanmanın sunmuş olduğu imkân, Kuzey Irak bölgesi üzerinden yürütülen küresel güç savaşlarının öldürücü silahına dönüşmüştür. Bu potansiyel imkânı var eden en önemli etmen kuşkusuz, ayrıştırarak atomize edilmiş siyasi entitelerin (devletçiklerin) inşa edilmesidir.
Sözde referandum sürecinde her ne kadar ABD ‘seçilen yolun çok riskli olduğu’ yönlü tepkisini dillendirmiş olsa da başta İsrail olmak üzere bu imkândan yararlanma arzularını kimi zaman açıktan eylemsel olarak, kimi zaman da örtük biçimde ortaya koymuşlardır. DEAŞ terör örgütü ile mücadele sonrasında boşaltılan alanda bölgesel istikrarsızlığı daha da derinleştirecek olan yeni hamlelerin geleceği açık biçimde ortadadır. Irak’ın toprak bütünlüğünden dem vuran beyanatların ardında gizli bir gündemin olduğu gizlenemeyecek kadar açıktır. Nitekim, uluslararası toplumun tepkisine rağmen IKBY’nin böylesi bir hukuksuzluğu küstahça icra edebilme cesaretinin ardında kirli stratejik hesapların olduğu aşikârdır.
IKBY, küresel hegemonyanın bölgesel taşeronluğunu üstlenme misyonunu icra etme iradesinin bir ürünü olan sözde referandum, Türkiye’nin ulusal egemenliğine ve millî güvenliğine kasteden bir tehdit içermektedir. Türkiye, millî güvenlik politikasının bir gereği olarak uluslararası hukuktan kaynaklanan önleyici müdahaleleri ve/ya diğer önlemleri alma noktasında iradesini net biçimde ortaya koymuştur. Bu irade, bölgenin etnik yapısını dönüştürmeye matuf tehcir etme, etnik arındırma ve demografik tanzim politikalarına karşı tutumunu keskinleştirerek sürdürmelidir.
Hukuksal ve siyasal meşruiyeti açısından bu şaibeli referandum, sürdürülmekte olan emperyal işgal harekâtının yıkıcı hamlelerinden birisini teşkil etmektedir. Türkiye’nin ulusal güvenliğine yönelik ağır bir tehdit unsuru içeren bu ölümcül hamle her ne surette olursa olsun bertaraf edilmek durumundadır. Aksi hâlde, etno-milliyetçilik üzerinden sözde bir ‘ulus-devlet’ inşası çabası, bölgesel istikrarsızlığı kalıcılaştıracak geri dönülmez bir parçalanmanın kapısını aralayacaktır. Türkiye’nin ulusal birliğini hedef alan bu girişimin içe dönük boyutları da dikkate alınmalıdır. Bu noktada özellikle Türkiye’nin çoğulcu sosyo-etnik ve sosyo-kültürel yapısını konsolide edecek sahici politik söylemin üretilmesi/sürdürülmesi hayati önemi haizdir.
05.10.2017

Yaşadığımız çağ: ‘Eylemsizlik Gücü’

 
“Yaşadığımız çağ, esasen akıl ve tefekkür çağıdır; tutkudan yoksun, bir heyecanla parlayıp, sonra uslu uslu tekrar istirahate çekilen bir çağ.” (Sören Kierkegaard)
Zamana kayıtlı bir varlık olarak içinde bulunduğumuz anı ve hayatımızı sürdürdüğümüz çağı idrak edebilmenin iştiyakına sahibizdir. İçinde yaşadığımız çağı, idrak kastı ile anlamlandırmaya çalışırız. Kimi zaman onu, bütünlüklü bir anlam dünyası olarak tavsif edici biçimde yorumlarız. Bu süreli ve kayıtlı maceranın akışkan mecralarını keşfe çıkarız. Kimi zaman keşfettikçe küçülen anlam dünyalarının içinde kayboluruz. Bazen içinde yaşadığımız ana ve zamana aidiyetimizi unuturuz. Yaşadığımız çağa ruhunu veren ayartıcı uyaranların esir aldığı yaşam teknolojisine esir oluruz. Aşktan ve tutkudan yoksunlaştıran ve her geçen gün giderek çoraklaştıran çağ zindanına hapsoluruz. Kimi zaman beşerî evrenimizi ağır bir yıkıma uğratan çağ yangınında yok oluruz. Böylece yaşadığımız çağ, bir esaret çağına dönüşür.
Esaret çağı, ‘idealleri uğruna mücadeleye girişen çocukların değil, erken gelişmiş çocukların çağıdır’. Çağ teknolojilerinin tahakkümü altında sinikleşen, sünepeleşen ve cesareti kırılan kuşakların çağıdır. Dinlemeye, düşünmeye ve eylemeye cesaretin kırılganlaştığı çağdır. Bu çağ, şeklin muhtevaya; lafzın manaya ve usulün esasa egemen olduğu bir çağdır. Bu çağ, görselliğin sözselliğe ve imajın muhtevaya galebe çaldığı bir çağdır. Bu çağ, bütün beşerî çabasını amacın tahsiline değil, ölçüsüzce ve kuralsızca neticenin elde edilmesine teksif edenlerin çağıdır.
Yaşadığımız çağ, izan ve vicdanın değil, pervasızca peşi sıra gidilen çıkarların çağıdır. Eğlemeyi eylemeye yeğ tutanların çağıdır. Bu çağ, fikre dönüşmeyen kanıların çağıdır. Bu çağ, eyleme dönüşmeyen yargıların çağıdır. ‘Dinlemeden anlayan, anlamadan eyleyenlerin’ çağıdır. Bu çağ, sahici duygulara dönüşemeyen duygulanımlar çağıdır. Sönümlenen ve pörsümeye yüz tutan duyguların çağıdır. Bu çağ, vasatlığa ve sathîliğe mahkûm olan icraların çağıdır. Bu çağ, aşk ile meşk etmekten yoksunlaşmanın çağıdır. Özenden ve iştiyaktan yoksun eylemlerin çağıdır. Kötürümleşen hasletlerin ve körelen yetilerin çağıdır. Bu çağ, toplumsal bünyenin ‘eylemsizlik gücü’ (vis inertiae) ile felce uğradığı bir çağdır. Geçici heveslerin ve bir anda parlayıp sonra sönümlenen heyecanların çağıdır. ‘Katı olan her şeyin buharlaştığı’; değer yoksunluğundan ötürü çoraklaştığı bir çağdır.
Bu çağ, kendini bilmenin faziletiyle değil, gayrına ket vurmanın rezîletiyle yükselenlerin çağıdır. ‘Varlığını bilinmezlik toprağına gömerek’ yücelmenin değil, şişinerek ve olduğundan fazla görünerek yükselmenin çağıdır. Bu çağ, ‘kem âlât ile kemâlât’ mertebesine ermişliğin vehminde olanların çağıdır. Bu çağ, bütün çabanın ruh ve dimağın inceltilmesine değil; maddîliğin, bedenîliğin ve cismaniyetin yüceltilmesine hasredildiği bir çağdır. Kendinde değer/li olanın değil, maddi anlamda katma değere sahip olanın çağıdır. Bütün katmanlarıyla varlık ile arasında ontolojik mensubiyet kurmanın değil; pragmaya teslimiyetin yeğlendiği bir çağdır. Marazi gerilimlerden ve çatışmalardan beslenenlerin; harislikle doyumsuzlaşanların çağıdır.
Yaşadığımız çağın anaforunda yaşam mücadelesi veren benliklerimizi ancak değer dünyamıza tutunma çağrısı ile ayakta tutabiliriz. Bütün hoyratlıklarımıza rağmen acziyetimizi seslendirerek diri kalabiliriz. Arzularımızın ve enaniyetimizin tümden boyunduruğuna teslim olmayarak insan kalabiliriz. İncelikli bir dil, zengin bir söz ve engin bir gönül ile ayakta durabiliriz. Dünya coğrafyasını kana bulayan sömürge düzenini telin ederek inancımızı tazeleyebiliriz. Mazlumu gözeterek gönül yurdunda esenlikle kalabiliriz. Semirdikçe kabaran egolarımızı teskin ve terbiye ettikçe insanca yaşayabiliriz. Benliğimizle üstünlük kurmanın değil, üstün değerlere bende olmanın şevki ile kıymetlenebiliriz. Nobranlıkla değil zarafetle bir gönül iklimi kurabiliriz.
Heyhat!
Ancak kendimizi, yani haddimizi ve sınırlılıklarımızı bildikçe yükselebiliriz!

Millî eğitim meselesi

Yeni eğitim-öğretim yılı, okul öncesi eğitimden orta öğretime, yenilenen müfredat programından sınav sistemine varıncaya kadar Türkiye’nin eğitim meselesine dair birçok tartışmanın eşliğinde başladı. Bu tartışmalar sürerken, henüz üzerinde çalışılan yeni bir sistemi hayata geçirmek adına, Temel Eğitimden Ortaöğretime Geçiş (TEOG) sınavının kaldırıldığı Millî Eğitim Bakanınca kamuoyuna duyuruldu. Böylece bir türlü sistemsel istikrarı yakalayamadığımız sınav sistemi uygulamalarından birisi daha sonlandırıldı.
Millî eğitim alanında sürdürülebilir politikaların belirlenmesi ve rasyonel uygulamaların üretilebilmesi noktasında temel bir sorunla karşı karşıyayız. Bu sorun, eğitim-öğretim sistemimizin zihniyet çatışmaları ve ideolojik koşullanmışlıklarla muallel hâle gelen sancılı modernleşme serüvenimizin merkez çatışma alanı olarak algılanmasıdır. Böylesi bir gerilim zemininde yapılandırılan ve istikrarsız uygulama modelleri üreten eğitim sistemimiz, ‘millî bir mesele’ olarak her dönemde ülke kamuoyunda yakıcı etkisini sürdürmüştür. Bu durum, reform adı altında, kimi zaman yüzeysel ve günübirlik çözümlere; kimi zaman da irrasyonel popülist uygulamalara yol açmıştır. Köklü bir eğitim tarihine ve müktesebatına sahip olmakla birlikte, söz konusu bagajlarımız sistemsel reformları gerçekleştirebilecek ortak bir aklın ve sistematik bir uygulamanın üretilmesini imkânsızlaştırmıştır.
Hâlbuki bir bütün olarak yapılacak olan sistem reformunun nesnel dinamikleri, tayin edici biçimde verilidir. Bunlar, içinde bulunduğumuz bilgi çağının sosyo-ekonomik, sosyo-kültürel ve toplumsal dinamikleri; formel öğrenim süreçlerinin öznesi olan çağ kuşağının karakteristik özellikleri ile bir milletin varoluşsal kimliğini oluşturan temel değerleridir. Ancak sistem restorasyonuna dair tartışmaların ve önerilen modellemelerin bu gerçekliğe referansla üretildiğini söylemek oldukça güç görünmektedir. Doğal olarak bu gerilim hatları üzerine yapılandırılmış olan eğitim politikalarımız ve uygulamalarımız sürdürülebilir bir kalite ve istikrar üretememiştir.
Türkiye, son 15 yıldır yükselen bir grafikle millî eğitime ayırdığı bütçe payını artırmak suretiyle meselenin mali boyutu açısından gerekli olan altyapısal adımı atmıştır. Öyle ki, 2008-2013 yılları arasında Türkiye’nin ilk, orta ve lise öğretimine yaptığı harcamalarda %63 oranında artış görülmüştür. Ayrılan bütçe payının rasyonel ve etkin biçimde yönetilebilmesi de büyük önem arz etmektedir.
OECD’nin 2016 verilerine dayalı olarak hazırladığı ‘Eğitime Bakış’ raporunda yer verdiği verilere atıfla bir noktaya daha değinebiliriz. Bu verilere göre, Türkiye’de devlet eğitim kurumları ile özel eğitim kurumları arasında ciddi bir kalite farkı olduğu görülmektedir. Öğrenci başına düşen öğretmen sayısı ve sınıf mevcutları açısından değerlendirildiğinde bu kalitatif fark bariz biçimde ortaya çıkmaktadır.
Millî eğitim meselesini, sınav sistemlerine indirgememiz mümkün değildir. Ancak, örgün öğretim programlarına kayıtlı yaklaşık 18 milyon öğrencimizin öğrenim kademeleri arasındaki geçiş sisteminin fırsat ve imkân eşitliğini temin edici bir mekanizma üretmesi gerekmektedir. Getirilecek olan sınav sistemi adalet duygusunu zedelememelidir. Ekonomik yoksunluklar, imkânsızlıklar ve bölgesel farklılıklardan ötürü eğitim hakkının kullanımını engelleyecek ve fırsat eşitsizliğine yol açacak bir uygulamaya yol açmamalıdır. Sıralama sınavını gerekli kılacak nitelikteki okullara (Fen Liseleri gibi) giriş sınavlarında özellikle bu durum dikkatle gözetilmelidir. Çoğunlukla özel okulların farklı saiklerle ölçme-değerlendirme noktasında nesnellikten uzak kayırmacılıkları, belirlenecek olan yeni sistem açısından dikkate alınmalıdır.
Sonuç olarak, getirilecek olan ortaöğretime geçiş sistemi, hem bireysel hem de kurumsal anlamda fırsat ve imkân eşitliği ilkesini zedeleyici etik dışı tasarruflara kapıları kapatacak bir modelleme olmalıdır. Öngörülecek sistem, mesleki eğitimi teşvik etmek suretiyle akademik eğitim talebiyle üniversite kapılarında ortaya çıkan yığılmaları önleyici bir yapı üretmelidir. Devlet eğitim kurumları ile özel eğitim kurumları arasındaki kalitatif farkın ortadan kaldırılmasına dönük adımlar atılmalıdır. Özel okullara teşvikten öte, devlet okulları niceliksel ve niteliksel anlamda takviye edilmelidir.
Millî eğitim, istikbalimiz olan çocuklarımızın zihinsel yetkinliğinin yanı sıra duygusal ve davranışsal olgunluğunu temin açısından da stratejik önemi haiz millî bir meseledir.
21.09.2017

Maraz-ı Hafî: Gönül Yetmezliği

 
Çağ insanına musallat olan gizli marazlardan (maraz-ı hafî) birisi de ‘gönül yetmezliğidir.’ Bu, güvensizliği ve gönülsüzlüğü mutlaklaştıran modern uygarlığın ürettiği bir marazdır. Çözülen benlikler, onulmaz bir gönül yetmezliği marazına düçar olmuştur. Modern insanın derin anlam yitimine tutsaklığı ve bilinç-duygu durumu açısından bastırılmışlığı, onu gönül fukaralığının sefaletine gark ediyor.
Hakikate olan yönelişimizi sistematik biçimde anlamsızlaştıran ve/ya değersizleştiren uygar dünya her geçen gün gönül dünyamızı sığlaştırıyor. Gönül dünyamız sığlaştıkça da fiziki yurdumuz ve metafizik evrenimiz daralıyor. Her şey üstümüze üstümüze geliyor. Ufunet basıyor; ruhumuz daralıyor ve huzursuzlanıyoruz. Çarpıtılmış imgelerin istilasına uğrayan zihinlerimiz sığınaksızlaşıyor. Bir idrak, duyuş ve kavrayış olarak gönüllerimiz, modern uygarlığın zihinlerimizi esir alan içkin iktidarının pençesinde kıvranıyor.
Biteviye ızdırap verici bir harâbât hâli sarıyor ruhumuzu ve bedenimizi; ve hatta bütün toplumsal bünyemizi. Giderek daha da nobranlaşan, hırçınlaşan ve hunharlaşan insanoğlunun var ettiği tekinsiz bir dünyada yaşıyoruz. Her geçen gün daha da sömürgenleşen; sömürgenleştikçe semiren doyumsuz bir varlığa dönüşüyoruz. Ve insan insanın ve insan doğanın sonu olma yolunda hızla mesafe katediyor. Gayrına olduğu kadar kimi zaman kendine de erdemlice yaşamı esirgiyor. Başkasıyla olan ilişkisini, mübadele yasası üzerine kuruyor. O yüzdendir ki her geçen gün insani ilişkiler kısırlaşıyor; yoksullaşıyor.
Gözetilen çıkarlar, incelikli hesaplar, öngörülen beklentiler ve umulan yararlılıklar üzerinden dostluklar ya da ahbaplıklar kuruluyor. Ruhlarımız ötekinin kusurları üzerinde barbarca tepinmenin coşkusuyla tutuşuyor. Tiksindiren pazarlıklar üzerinden derin hesaplar güdülüyor. İkbal kaygısı ile gönençli bir istikbal adına sınırlar aşılıyor. Bu yolda mani olarak görülen bütün engeller, ahlakilik kaygısı güdülmeden fütursuzca kaldırılıyor. Kemirgen bir haset duygusunun kararttığı vicdanlar, husumetle başkasına gadretmeyi meşrulaştırıyor. Basamakları külfetsizce ve hatta emeksizce aşmak bir davranış ilkesine dönüşüyor. Bencil çıkarların tatmini, keyfiyetsizce iş tutmanın gerekçesine dönüşüyor. Bir gösteriş ögesine indirgenen erdemler, mezatlık bir metaya tahvil ediliyor. Ezcümle insan, ‘hüsrana’ doğru sürükleniyor. İnsan, kendisine istikamet ve yörünge tayin eden cevherini yitiriyor. Hiç kuşkusuz o cevher, gönül cevheridir.
Gönül, medeniyet coğrafyamızda cisimleşen insaniliğin döl yatağı ve esin kaynağı olan yüksek hissiyatın adıdır. Bu yüksek hissiyatın/değerlerin banisi olan medeniyetimiz bizatihi ‘gönül medeniyetidir.’ Gönül, medeniyet birikimimizin metafiziksel özüdür. Gönül; tekil anlamda bir şahsiyet inşasında insan olmanın kıvamını ifade eden bir cevherdir. İnsaniyet ve cemiyet inşasında ahengi, altın oranı ve/ya yetkinliğin ölçüsünü ifade eder. Tinsel takati tükenen, nefesi kesilen ve mecali kalmayan ruhlarımızı soluklandıran bir manevi enerjidir. Gönül, öğrenilmiş bilgiyi bilince dönüştüren bir idrak; edinilmiş tecrübeyi töreye dönüştüren bir manevi varlık; ve ruhu incelten bir hissiyattır.
Gönül, mürşittir. Aklı, dimağı ve ruhu irşat eder. Aşırılıklarını ve taşkınlıklarını törpüleyerek onlara kılavuzluk eder. Gönül, bir hissiyat dergâhıdır. Kıvanca ve gönence olduğu kadar hüzne ve kedere de fasılasız biçimde yaşam kapısını açık tutar. Gönül, bir idrak ve kavrayış istikametidir. Gündelik yaşamın gerekleri ve günübirlikçi ruhların gezer yüzer iştahları altında ezilerek yitip gidenlere yön tayin edicidir. İstikametini kaybeden aklı, sezgisel bir duyarlılıkla doğru yola sevk eder.
Gönül, cesaret ve merhamettir. Hakikati setretmeye ve vicdanları mahkûm etmeye tevessül eden zorba suretlerin boyunduruğuna hiçbir surette girmeyen bir cesaret menbaıdır. Her daim merhameti telkin eden bir sîret düsturudur.
Nitekim Hazreti Mevlana der ki: “Gönül kimin elinden tutarsa, o kimse kirli arzuların çamuruna düşmez.”
 

Küresel Şizofreni: Arakan Soykırımı

 
Bugün kurulu dünya düzeninin küresel baronlarının gözleri önünde sergilenen ağır bir insanlık vahşeti ile karşı karşıyayız. Dehşetengiz bir şiddet ve zulüm düzenine; binlerce masum insanı katleden ölüm tarlalarına; gaddarca gerçekleşen etnik ve dinsel temizliğe tanıklık etmekteyiz. Modern küresel uygarlığımızın temel insan haklarına ilişkin üretmiş olduğu yaldızlı kavramların hegemonyasını yerle bir eden ağır bir vahşetle karşı karşıyayız. İnsan onurunu hedef alan bu yıkıcı vahşet, Myanmar’ın güney batısındaki Arakan eyaletinde yaşayan Rohingyalı Müslüman topluluğa yönelmiştir.
Myanmar ordusu tarafından bu topluluğu hedef alan etnik temizlik (ethnic cleasing), öncelikle bölge insanının vatandaşlık haklarından yoksun bırakılarak yurtsuzlaştırılması ve sürgün edilmeleri ile başlamıştır. Birleşmiş Milletler ve yanı sıra birçok sivil toplum örgütü tarafından bu halklara yönelen devlet şiddeti ve hak ihlallerinin tescil edilmesine rağmen, ne vahimdir ki uluslararası camia bu konuda duyarsızlığını ve eylemsizliğini sürdürüyor. Takriben son beş yıldır, yüzlerce masum insanın hunharca katledilmesine ve 90 bin civarında Rohingyalı Müslümanın yurtlarından sürülmesine rağmen bu duyarsızlık sürgit devam etmektedir.
Küresel sömürgeci güçler tarafından insanlık onurunu hiçe sayarak mütemadiyen göçe zorlanan bölge Müslümanları, maduniyete mahkûm edilmiştir. Bu trajik vahşet karşısında bîgâneliğini sürdüren, komşu ülke Bangladeş’in de dışlayıcı mülteci politikasıyla bu vahşet daha da ağırlaşmıştır. Eylül 1992’den bu yana Bangladeş’in, ülkesine sığınan bölge Müslümanlarını zorla geri gönderme süreci de ağır insan hakları ihlalleri doğurmuştur.
Uygarlığın bütün kırılgan değerleri, bölgede devam etmekte olan ağır bir tedhiş harekâtı ile dinamitlenmiştir. Bu tedhişin ağır bilançosu şöyledir: Canavarca hislerle katledilen masum insanlar; insanlık dışı ağır işkencelere maruz kalan siviller; taciz ve tecavüze uğrayan kadınlar; ölüme mahkûm edilen çocuklar; etnik ve dinsel temizliğe maruz bırakılan topluluklar; ve tehcir edilen yaşamlar. Bütün bu vahşetin veya soykırımın baş sorumlusu olan Myanmar devlet başkanının Nobel barış ödülüne layık görülmüş olması; ve küresel düzenin barış ve hoşgörü dini olarak akredite ettiği Budizm’in egemen olduğu bir ülkede gerçekleşmesi bu trajediyi daha da ağırlaştırmaktadır.
Yurtsuzluğa mahkûm edilen mazlum Arakan halkına yönelen bu vahşice hunharlığa behemehâl son vermek adına uluslararası camia harekete geçmelidir. Bu küresel cinayete/vahşete son vermek adına uluslararası hukukun öngördüğü yaptırımların uygulanarak bu insani krizin sonlandırılması öncelikle Birleşmiş Milletlerin kurumsal sorumluluğu altındadır. Böylesi trajik insani krizlerin çözümü noktasında BM’den kuruluş misyonuna ve normatif değerlerine uygun düşecek şekilde esaslı bir girişimsellik beklenmektedir. Müslüman topluluğa karşı yürütülen bu yok sayma politikasının sonlandırılarak bir vatandaşlık hukuku tesis edilmesi noktasında sonuç alıcı adımlar atılmalıdır. Bangladeş’e sığınan mültecilerin durumunun iyileştirilmesi adına uluslararası insani yardım örgütlerinin etkin biçimde yardımlarını sürdürebilmelerinin önündeki engeller kaldırılmalıdır.
Modern tarihi kirleten ağır insani trajediler karşısında ortaya konan bu duyarsızlık, küresel şizofrenik bir hâl almıştır. Bu şizofreni, insanlığın kurucu değerlere olan inancını tüketen bir akıl yıkımına yol açmıştır. Kuşkusuz bu şizofrenik hâlin sağaltımı, küresel ahlaki duruşun tahkim edilmesi ile mümkün olacaktır. Ancak böylelikle esenliğin egemen olduğu bir dünyanın kapısı aralanabilir. Emperyal küresel güçlerin maslahatgüzarlığı misyonu ile hareket eden uluslararası camia veya örgütlerin, bu insani krizler karşısında küresel bir vicdan inşa etmeleri imkânsızdır.
Öte yandan Türkiye, içinde bulunduğumuz yüzyılın ağır insani yükünü omuzlama noktasında kamusal-vicdani duyarlılığını her fırsatta sahici biçimde dile getirmiştir. Türkiye, modern dünyanın gözleri önünde gerçekleşen insani trajediler karşısında etnik, dinî ve coğrafi herhangi bir bagajı olmaksızın hakikatin ve vicdanın sesi olma çabasıyla hemen harekete geçen tek ülke olmuştur.
Türkiye, ‘dünyanın beşten büyük’, ve fakat ‘bitimsizce zulmeti egemen kılamayacak kadar küçük’ olduğunu idrakle kürenin vicdanına seslenen devlet olmayı ilelebet sürdürecektir.
07.09.2017